لجبازی مجموعه رفتارهای ناهنجاری است که کودکان برای رسیدن به خواسته‌هایشان انجام می‌دهند. شروع لجبازی سن خاصی ندارد اما به طور کلی شیوع لجبازی بیشتر بین سن 2 تا 6 سالگی است. در اين دوران كودك قادر نيست خودش را به جاي ديگران بگذارد و به نوعي فقط خود را مي بيند. از سوی دیگر کودکان به دنبال استقلال و خودباوری هستند و با لجاجت خود می‌خواهند به والدین بگویند کارها باید مطابق میل من پیش برود. پس لجبازی به جهت كسب درجاتی از استقلال شخصیتی در کودک خصلتی طبیعی است ولی باید كنترل شود. البته لجبازی شدید و در سنين بالاتر پافشاري كودك در مورد موضوعي همراه با پرخاشگري اختلال لجبازي و نابهنجاری محسوب مي شود. در حقیقت لجبازی مهار گسیخته و دردسرآفرین که بصورت یک عادت و خصلت رفتاری شده، نتیجه رفتارهای والدین و شرایط محیطی است كه كودك را به لجبازی بیشتر وادار می‌سازد. اگر كودكی لجبازی را از حد می‌گذراند باید ریشه این رفتار را در نحوه برخورد والدین و اطرافیان و تنبیه‌ها و تشویق‌های آنان جستجو كرد. در عین حال خلق و خو در کودکان تحت تاثیر عوامل ژنتیکی هم قرار دارد بعضی از کودکان ذاتاً ناآرام هستند.

پس در مواجهه با لجبازی کودکان نباید افراط و تفریط کرد چرا که واكنش‌های هیجانی، عصبی و تنبیه‌ در برابر لجبازی می‌تواند ابعاد آن را گسترده و شدید کند و لجبازی را به عادتی دائمی برای كودك تبدیل سازد و همچنین رفتارهای نادرست از سوی والدین، نیاز كودك به امتناع و استقلال شخصیتی در كودك را کاهش و یا سرکوب کند.

 

برخی علل ايجاد لجبازي

امر و نهي هاي مكرر که باعث ايجاد مقاومت در كودك مي شود.

مخالفت هاي مكرر والدين نسبت به رفتار هاي كودك.

بي توجهي والدين نسبت به کودک

ارائه دستوراتی به كودك كه يا عملي نيست يا غير علمي مي باشد مثلاً ‌از كودك بخواهيم، هميشه و در همه شرايط در يك ساعت مقرر بخوابد.

تبعيض قائل شدن بين كودكان خود و يا با ديگران.

بد قولي والدين و عمل نكردن به قول ها.

خشونت والدين نسبت به فرزند و استفاده نابجا از تشويق که باعث ايجاد لجبازي و تشديد آن مي شود.

 

برخورد مناسب چیست؟

کودک نباید بیاموزد که با لجبازی و تندخویی می‌تواند هرچه را که می­خواهد بدست آورد. بلکه کودک باید یاد بگیرد که خواسته‌های خود را بصورت آرام و مسالمت آمیز ابراز کند. نكته اصلی درباره لجبازی كودك، اجتناب از تنبیه و تهدید است. مهمترین علت لجبازی کودکان رفتارهای والدین است که اگر آن رفتارها اصلاح شود از لجبازی کودکان کاسته می‌شود. همچنین هماهنگ بودن والدین هنگام بروز رفتار با فرزندان نیز نکته مهمی است.

اولین، مهمترین و ساده ترین راهی که والدین باید در برابر لجبازی کودک از خود نشان دهند بی اعتنایی به کارها و یا لجاجت اوست. مثلاً وقتی کودک یک لیوان آب را با عصبانیت بر روی میز می کوبد در این هنگام مادر باید به او بی‌اعتنا باشد و با راه رفتن، آواز خواندن و یا آشپزی به کودک بی‌توجهی کند تا کودک یاد بگیرد کسی به لجبازی او توجهی نمی‌کند. در حقیقت نادیده گرفتن و بی‌توجهی والدین به لجبازی کودکان این رفتار را در آنها کاهش می‌دهد. متاسفانه گاهی والدین به محض جیغ زدن و یا گریه کردن کودک به سمت کودک خود می روند و او را بغل می‌کنند. در این شرایط است که کودک می آموزد برای جلب توجه با لجبازی و تندخویی می‌تواند هرچه از جمله توجه والدین را بدست آورد. درهنگام لجبازی، کودکشان را نباید بغل و یا نوازش کرد زیرا این راه مقابله با کودک لجباز نیست، بلکه اولین کاری که باید انجام دهند بی‌اعتنایی و بی توجهی است که در ابتدا شاید لجبازی در کودک تشدید و بدتر شود اما به مرور زمان از لجبازی کودک کاسته می‌شود. باید بعد از آرام شدن کودک، او را بغل و سپس آرام نوازش کند. اما راجع به رفتار و لجاجت چند دقیقه قبل وی صحبت نکند. زیرا معمولاً لجبازی کودکان کاملاً هدفدار است و کودک بدون دلیل شروع به لجبازی نمی‌کند و مهمترین هدف کودک در این موارد معطوف کردن توجه‌ها به خود است.

گاهی والدین در برابر لجبازی‌های فرزندان رفتار ثابتی ندارند. مثلاً یک روز هیچ عکس‌العملی در برابر لجبازی نشان نمی‌دهند و روز دیگر از آنها می‌خواهند مطابق با خواسته آنها رفتار کنند. اگر همیشه با کودکان رفتار ثابتی داشته باشیم کمتر لجبازی می‌کنند.

والدین از امر و نهی‌ و مخالفت هاي بی‌مورد با فرزندان بپرهیزند چرا که کنترل و وسواس بیش از اندازه در قبال کودک و بکن نکن‌های شدید به بروز مشکلات عصبی، لجبازی و پرخاشگری کودک منجر می‌شود. والدین سعی کنند نظارت­ها را کاهش و به کودک خود آزادی عمل بیشتری بدهند. مشاركت دادن كودك در انجام امور، مشورت خواستن از وی بویژه در اموری كه مستقیم به خودش مربوط می‌شود، احترام گذاشتن به خواست و سلیقه كودك، تشویق مناسب و به اندازه در صورت انجام كارهای خوب و درست، روش‌هایی موثر می­ باشند.

والدین باید به جای برخورد قاطع و احتمالاً مقابله به مثل با لجبازی‌ها و امتناع كودكان، دلیلش را برای امتناع جویا شوند. به عنوان مثال، بدغذایی مشكلی رایج است و بسیاری از والدین آن را به لجبازی و ناسازگاری كودك برای همراهی در غذا خوردن با خانواده یا والدین نسبت می‌دهند. در حالی كه مهم‌ترین دلیل بروز بدغذایی، می ­تواند بی‌اشتهایی ناشی از مصرف تنقلات به مقدار زیاد یا در زمان نامناسب باشد.

با تشويق های درست و به موقع می توان رفتارهای صحيح را جايگزين رفتارهای نادرست كرد. تشويق بايد بلافاصله بعد از انجام رفتار درست و به اندازه ميزان خوبی رفتار باشد.

فراموش نشود لجبازی كودك یك‌ روزه شكل نمی‌گیرد و یك‌ روزه هم برطرف نمی‌شود.